Paluch sztywny

Opis problemu

Paluch sztywny to choroba zwyrodnieniowa stawu śródstopno-paliczkowego palucha. Objawia się przede wszystkim ograniczeniem możliwości zgięcia grzbietowego tego stawu, dolegliwościami bólowymi, obrzękiem oraz stanem zapalnym w jego okolicy. Dodatkowo, w bardziej zaawansowanych stadiach,  widać deformację stawu oraz na skutek wytworzenia się nieprawidłowych nawarstwień tkanki kostnej (osteofitów) występuje dyskomfort przy noszeniu obuwia. Na ogół zniekształcenie pierwszego palca stopy (palucha) jest niewielkie.

Dolegliwości pojawiają się na skutek zmian zwyrodnieniowych stawu śródstopno-palcowego pierwszego, tj.: uszkodzeniu chrząstki stawowej i pojawienia się wyrośli chrzęstno-kostnych na obrzeżach stawu ograniczających zakres ruchu i powodujących ból.

Schorzenie występuje rodzinnie (czynnik genetyczny), na podłożu zmian przeciążeniowych spowodowanych zbyt dużym obciążaniem stawu (ciężka praca fizyczna, otyłość), w przebiegu chorób reumatologicznych (np. dna moczanowa, choroby chrząstki stawowej), po urazach przodostopia oraz idiopatycznie (nie można ustalić czynnika stymulującego wystąpienie choroby).

Opis zabiegu

Leczenie operacyjne ma na celu zmniejszenie dolegliwości bólowych i próbę przywrócenia ruchomości stawu. Operacje wykonujemy w polu niedokrwionym uzyskanym przez założenie opaski uciskowej na udo.

Podstawowe leczenie operacyjne polega na usunięciu wyrośli kostnych, uwolnieniu przykurczu tkanek miękkich wokół stawu i oczyszczeniu samego stawu. W przypadkach całkowitego zniszczenia stawu (brak chrząstki stawowej) poprawienie ruchu stawu nie zmniejszy dolegliwości bólowych a wręcz je nasili. W takich przypadkach możemy zastąpić zniszczony staw endoprotezą lub go usztywnić. Wszczepienie endoprotezy redukuje dolegliwości bólowe i pozwala uzyskać zadowalający ruch stawu. Usztywnienie stawu śródstopno-palcowego znosi ból, ale całkowicie unieruchamia staw.

Decyzja o sposobie zaopatrzenia operacyjnego palucha sztywnego musi być podjęta indywidualnie, oprócz stopnia uszkodzenia stawu należy brać pod uwagę aktywność ruchową i oczekiwania Pacjenta.

Wykonanie operacji nie gwarantuje ustąpienia dotychczasowych dolegliwości. Ostateczny efekt leczenia jest ściśle powiązany z przestrzeganiem zaleceń lekarskich i wykonaniem pełnego cyklu zabiegów rehabilitacyjnych indywidualnie dostosowanych dla każdego pacjenta. 

Po operacji

  • Przed operacją pacjent powinien zapewnić sobie transport do domu – nie powinien prowadzić samochodu, ani korzystać ze środków transportu publicznego.
  • Należy zrealizować przepisane recepty i przyjmować leki zgodnie z zaleceniem lekarza.
  • Opatrunki należy zmieniać zgodnie z zaleceniem lekarza. Należy unikać moczenia rany.
  • W okresie pooperacyjnym występuje obrzęk stopy i ból w miejscu operowanym. W celu zmniejszenia obrzęku należy ograniczyć chodzenie oraz utrzymywać nogę w pozycji uniesionej. Ból zwykle daje się opanować przepisanymi lekami.
  • Wizyta kontrolna odbywa się w wyznaczonym terminie, jednak w przypadku wystąpienia zaczerwienienia, wycieku z rany, gorączki, nasilenia bólu i obrzęku należy skontaktować się z lekarzem.
  • Zwykle zezwala się na częściowe obciążanie operowanej kończyny (opieranie się na pięcie). Można się również zaopatrzyć w specjalny but, dostępny w sklepach medycznych. Dla łatwiejszego poruszania się można pomagać sobie kulami łokciowymi.
  • Okres oszczędzania operowanej stopy uzależniony jest od rodzaju wykonanej operacji i wynosi od 3 do 12 tygodni.
  • Po zabiegu operacyjnym wymagane jest szybkie rozpoczęcie rehabilitacji, zarówno ruchowej (zwiększanie zakresu ruchu, rozciąganie powstających blizn), jak i fizykoterapii (laser, magnetronik, jonoforeza) sprzyjającej szybszemu gojeniu ran i rozluźnieniu blizn. Rehabilitacja jest bolesna.
  • Po wszczepieniu endoprotezy rozpoczynamy ćwiczenia od 2 doby, pełne obciążanie dopuszczalne jest po 3 tyg.
  • Po usztywnieniu stawu wymagane jest odciążenie przodostopia (chodzenie w ortezie) przez 6 tyg., pełne obciążanie możliwe jest po 12 tyg. 

Działania uboczne i powikłania

Przeprowadzenie każdej interwencji lekarskiej może wiązać się z wystąpieniem skutków ubocznych oraz działań niepożądanych.

Po zabiegu może dojść do wzrostu temperatury ciała, do podwyższenia temperatury operowanego stawu, zaczerwienienia skóry stawu i okolicy rany pooperacyjnej oraz rozejścia się rany, co przedłuża gojenie się. W okolicy rany występują krwiaki (zasinienia skóry z miejscową bolesnością). Przez kilka tygodni po operacji występują dolegliwości bólowe, w tym najsilniejsze przez 2-3 dni po operacji, oraz po rozpoczęciu rehabilitacji. W okolicy rany pooperacyjnej mogą wystąpić zaburzenia czucia skórnego.

Najczęściej spotykanym powikłaniem jest utrzymujący się kilka tygodni obrzęk stawu utrudniający rehabilitację. Kolejnym, pod względem częstotliwości występowania, jest obrzęk całej kończyny. Dolegliwość ta jest  związana z zastojem w krążeniu żylnym oraz limfatycznym z możliwością wystąpienia zapalenia żył z ich zakrzepicą, co wymaga wielotygodniowego leczenia i ogranicza efektywność rehabilitacji. Niekiedy dochodzi do wytworzenia grubej blizny w miejscu wykonanych cięć chirurgicznych. W tej okolicy mogą się pojawiać dolegliwości bólowe i zaburzenia czucia z przeczulicą skóry włącznie. Bardzo rzadkim powikłaniem jest niezaplanowane złamanie kości bądź wszczepów podczas zabiegu. Bardzo sporadycznie może dojść do uszkodzenie naczyń lub nerwów operowanej kończyny oraz zakażenia rany pooperacyjnej.

Do tzw. powikłań późnych należy powstanie zmian bliznowatych w obrębie rany pooperacyjnej z przeczulicą skóry i bólem oraz ograniczeniem ruchomości stawu śródstopno-palcowego pierwszego (palucha ).  W przypadku operacji wymagających przecięcia kości, może dojść do powstania braku zrostu, destabilizacji zespolenia bądź destabilizacji endoprotezy i konieczności wykonania kolejnej operacji.

Ryzyko wystąpienia powikłań wielokrotnie wzrasta w przypadku wyniszczenia lub otyłości.

Leczenie alternatywne

Leczenie nieoperacyjne ma celu głównie zmniejszenie dolegliwości bólowych.

  • Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne podawane ogólnie (tabletki, czopki) lub miejscowo (maści, iniekcje dostawowe).
  • Fizykoterapia (ultradżwięki, fala uderzeniowa, laser, krioterapia jonoforeza).
  • W przypadku rozpoznania chorób ogólnoustrojowych - leczenie przyczynowe.
Klinika Ambroziak

al. Gen. W. Sikorskiego 13/U1
02-758 Warszawa

pon-pt: 10:00-20:00
sob: 10:00-18:00

Szpital Ambroziak

ul. Młynarska 2a
05-500 Piaseczno

pon-pt: 10:00-20:00
sob: zamknięte