Operacje halluksów

Opis problemu

Haluksy to popularna nazwa deformacji paluchów (dużych palców stóp). Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy Hallux valgus (paluch koślawy). Haluksy są schorzeniem nabytym i dotyczą najczęściej kobiet.

Deformacja stopy, określana jako paluch koślawy (haluks), występuje jedynie u Pacjentów obarczonych płaskostopiem poprzecznym.  Polega ona na przesunięciu obwodowej części pierwszego palca (palucha) w kierunku pozostałych palców i przesunięciu pierwszej kości śródstopia do wewnątrz, w kierunku drugiej stopy. Na szczycie wygięcia, na skutek ucisku przez obuwie i częściowe zwichnięcie stawu śródstopno-palcowego, wytarzają się wyrośla kostne, na skutek czego dochodzi  do obrzęku tkanek miękkich. Obrzękowi często towarzyszy zapalenie kaletki głowy pierwszej kości śródstopia. Im większa jest ta deformacja, tym szybciej postępują zmiany.

Jeśli dojdzie do przemieszczenia ścięgna prostownika palucha na boczną powierzchnię stawu śródstopno-palcowego, zniekształcenie będzie narastać  już nawet na skutek samego ruchu palca, bez udziału innych czynników.

Przyczyn powstawania deformacji stopy, określanej jako paluch koślawy, jest wiele:

  • występowanie rodzinne (czynnik genetyczny),
  • wady wrodzone stóp (np. płaskostopie),
  • przeciążenie (otyłość, wieloletnie dźwiganie ciężarów),
  • wady w budowie kolagenu (wiotkość wielostawowa),
  • zaburzenia hormonalne (np. choroby tarczycy, cukrzyca),
  • choroby reumatyczne,
  • przebyte urazy,
  • niewłaściwe obuwie.

Leczenie nieoperacyjne polega na noszeniu wkładek ortopedycznych podpierających sklepienie stopy, redukcji masy ciała, ćwiczeniach wzmacniające mięśnie wewnętrzne stopy i mięśnie goleni, zdiagnozowaniu i ewentualnym leczeniu chorób ogólnoustrojowych. Przeciwbólowo stosujemy: fizykoterapię i farmakoterapię.

Opis zabiegu

Leczenie operacyjne ma na celu usunięcie niewydolności mechanicznej przedstopia, zmniejszenie dolegliwości bólowych, spowolnienie ponownego narastania zniekształcenia i poprawę wyglądu stopy (efekt kosmetyczny). W praktyce klinicznej wykorzystuje się ponad 100 różnych typów zabiegów operacyjnych służących do korekcji palucha koślawego. Tak wielka różnorodność metod operacyjnych, stosowanych do rozwiązania tego samego problemu, wynika ze złożoności deformacji i jej różnych form u poszczególnych Pacjentów. Nie istnieje jedna, doskonała, optymalna metoda operacyjna. Każdy Pacjent musi być kwalifikowany do zabiegu indywidualnie, aby dobrać najwłaściwszy dla niego typ operacji.

  1. Operacja na tkankach miękkich (bez przecięcia kości) – wykonuje się ją w polu niedokrwionym, uzyskanym przez założenie opaski uciskowej na udo. Zabieg polega na odsłonięciu pierwszej kości śródstopia oraz stawu śródstopno-palcowego pierwszego. Dalszy koniec pierwszej kości śródstopia oczyszczamy z osteofitów i wyrośli kostnych nadając mu pożądany kształt. Następnie wykonujemy plastykę torebki bocznej pierwszego stawu śródstopno-palcowego  korygując ustawienie palca. Po zabiegu odciążamy przodostopie stosując ortezę (but na haluxy) przez 4 tyg. Chodzenie na palcach lub wysokich obcasach jest dopuszczalne po 7 – 8 tyg.  Ćwiczenia w odciążeniu rozpoczynamy od 2-3 doby po zabiegu.
  2. Usztywnienie stawu klinowo-śródstopnego – jest to operacja rekonstrukcyjna palucha koślawego w przypadku „miękkiej” stopy. Podobnie jak w przypadku operacji na tkankach miękkich, zabieg wykonujemy w polu niedokrwionym, uzyskanym przez założenie opaski uciskowej na udo. Zabieg polega na odsłonięciu pierwszej kości śródstopia, stawu klinowo śródstopnego pierwszego oraz stawu śródstopno-palcowego pierwszego. Dalszy koniec pierwszej kości śródstopia oczyszczamy z osteofitów i wyrośli kostnych nadając mu pożądany kształt. Wykonujemy plastykę torebki bocznej stawu śródstopno-palcowego pierwszego korygując ustawienie palca. Następnie przeprowadzamy osteotomię korekcyjną pierwszego promienia stopy na wysokości stawu klinowo śródstopnego pierwszego (wycinamy staw). Utrzymanie korekcji uzyskujemy przez założenie metalowej płytki. Miejsce osteotomii dodatkowo uzupełniamy przeszczepem kości własnej pobranej z dalszego końca kości podczas usuwania wyrośli kostnych. W ranie pooperacyjnej pozostają sączki na jedną dobę. Szwy skórne z rany pooperacyjnej usuwamy około 14-tej doby po zabiegu. Rehabilitację rozpoczynamy od 3-4 doby po operacji. Odciążamy przodostopie stosując ortezę (but na haluksy) przez 6 - 12 tyg. Chodzenie na palcach lub wysokich obcasach jest dopuszczalne po 12 tyg. Na stałe stosujemy wkładki ortopedyczne. U większości Pacjentów wskazane jest usunięcie materiału zespalającego po kilku-kilkunastu miesiącach.
  3. Pojedyńcza osteotomia – polega na odsłonięciu pierwszej kości śródstopia oraz stawu śródstopno-palcowego pierwszego. Dalszy koniec pierwszej kości śródstopia oczyszczamy z osteofitów i wyrośli kostnych nadając mu pożądany kształt. Wykonujemy osteotomię (przecięcie kości) w jej dalszej części umożliwiającej korekcję zniekształcenia pierwszej kości śródstopia i odtworzenie sklepienia poprzecznego stopy. Uzyskaną korekcję stabilizujemy jedną lub dwoma śrubami. Wykonujemy plastykę torebki bocznej stawu śródstopno-palcowego pierwszego,  korygując ustawienie palca. Szwy skórne z rany pooperacyjnej usuwamy około 14-tej doby po zabiegu. Rehabilitację rozpoczynamy od 3-4 doby po operacji. Odciążamy przodostopie stosując ortezę (but na haluksy) przez 6 - 12 tyg. Chodzenie na palcach lub wysokich obcasach jest dopuszczalne po 12 tyg.  Na stałe stosujemy wkładki ortopedyczne. U części Pacjentów wskazane jest usunięcie materiału zespalającego po kilku-kilkunastu miesiącach.
  4. Podwójna osteotomia – polega na odsłonięciu pierwszej kości śródstopia oraz stawu śródstopno-palcowego pierwszego. Dalszy koniec pierwszej kości śródstopia oczyszczamy z osteofitów i wyrośli kostnych nadając mu pożądany kształt. Wykonujemy osteotomię pierwszej kości śródstopia w dwóch miejscach, umożliwiając korekcję zniekształcenia pierwszej kości śródstopia oraz odtworzenie sklepienia poprzecznego i podłużnego stopy. Uzyskaną korekcję stabilizujemy śrubami, płytkami lub drutem Kirshnera. Wykonujemy plastykę torebki bocznej pierwszego stawu śródstopno-palcowego korygując ustawienie palca. Szwy skórne z rany pooperacyjnej usuwamy około 14-tej doby po zabiegu. Rehabilitację rozpoczynamy od 3-4 doby po operacji. Odciążamy przodostopie stosując ortezę (but na haluksy) przez 6 - 12 tyg. Chodzenie na palcach lub wysokich obcasach jest dopuszczalne po 12 tyg.  U części Pacjentów wskazane jest usunięcie materiału zespalającego po kilku-kilkunastu miesiącach.


Wykonanie samej operacji nie gwarantuje ustąpienia dotychczasowych dolegliwości. Ostateczny efekt leczenia jest ściśle powiązany z przestrzeganiem zaleceń lekarskich i wykonaniem pełnego cyklu zabiegów rehabilitacyjnych,  indywidualnie dostosowanych dla każdego pacjenta. 

Działania uboczne i powikładnia

Przeprowadzenie każdej interwencji lekarskiej może wiązać się z wystąpieniem skutków ubocznych lub działań niepożądanych. Po zabiegu może dojść do wzrostu temperatury ciała, do podwyższenia temperatury operowanego stawu, zaczerwienienia skóry stawu i okolicy rany pooperacyjnej oraz rozejścia się rany, co wiążę się z przedłużeniem gojenia. Występują krwiaki, (zasinienia skóry z miejscową bolesnością) w okolicy rany pooperacyjnej. Przez kilka tygodni po zabiegu występują dolegliwości bólowe, w tym najsilniejsze przez 2-3 dni po operacji, oraz po rozpoczęciu rehabilitacji. W okolicy rany pooperacyjnej występuje zaburzenie czucia skórnego.

Najczęściej spotykanym powikłaniem jest, utrzymujący się przez kilka tygodni, obrzęk stawu utrudniający rehabilitację. Kolejnym powikłaniem, pod względem częstości występowania, jest obrzęk całej kończyny. Dolegliwość ta związana jest  z zastojem w krążeniu żylnym oraz limfatycznym, co może prowadzić do wystąpienia zapalenia żył z ich zakrzepicą, wymagającego wielotygodniowego leczenia i ograniczającego efekty rehabilitacji. Niekiedy dochodzi do wytworzenia grubej blizny w miejscu wykonanych cięć chirurgicznych. Mogą się pojawiać w tej okolicy dolegliwości bólowe i zaburzenia czucia z przeczulicą skóry włącznie. Bardzo rzadkim powikłaniem jest niezaplanowane złamanie kości bądź złamanie wszczepów w trakcie zabiegu. Bardzo sporadycznie może dojść do uszkodzenia naczyń lub nerwów operowanej kończyny oraz zakażenia rany pooperacyjnej.

Do tzw. powikłań późnych, należy powstanie zmian bliznowatych w obrębie rany pooperacyjnej z przeczulicą skóry i bólem. Dolegliwościom tym może towarzyszyć ograniczenie ruchomości stawu śródstopno-palcowego palucha.  W przypadku operacji wymagających przecięcia kości może dojść do braku zrostu, destabilizacji uzyskanej korekcji i konieczności wykonania kolejnej operacji.

Po każdym typie zabiegu rekonstrukcyjnego pojawia się tendencja do nawrotu zniekształcenia. Tempo tego procesu, w dużej mierze, uzależnione jest od przestrzegania zaleceń lekarskich i rehabilitacyjnych.

Ryzyko wystąpienia powikłań wielokrotnie wzrasta w przypadku wyniszczenia lub otyłości.

Leczenie alternatywne

  • farmakoterapia: leki poprawiające funkcjonowanie nerwów, leki przeciwbólowe i przeciwzapalne podawane w formie ogólnej (tabletki, czopki, iniekcje domięśniowe) lub miejscowo w postaci maści, żelów oraz iniekcji miejscowych;
  • fizykoterapia – jonoforeza.
  • rehabilitacja – kinezyterapia, fizykoterapia przeciwbólowa i przeciwzapalna.
  • elektrostymulacja uszkodzonego nerwu.
Klinika Ambroziak

al. Gen. W. Sikorskiego 13/U1
02-758 Warszawa

pon-pt: 10:00-20:00
sob: 10:00-18:00

Szpital Ambroziak

ul. Młynarska 2a
05-500 Piaseczno

pon-pt: 10:00-20:00
sob: zamknięte